ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย (Hypothyroidism)?เป็นภาวะที่ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนออกมาน้อย ร่างกายจะขาดไทรอยด์ฮอร์โมนที่พอเพียงสำหรับการทำหน้าที่ตามปกติ ไทรอยด์ฮอร์โมนเกี่ยวข้องโดยตรงกับขบวนการเมตาบอลิซึมของร่างกาย การที่ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยจึงทำให้เกิดอาการที่เกิดจากภาวะเมตาบอลิซึมน้อย ผลที่สำคัญอีกประการหนึ่งเกิดจากการที่ฮอร์โมนกระตุ้นจากต่อมใต้สมองจะหลั่งออกมามาก เพื่อกระตุ้นให้ต่อมไทรอยด์ทำงานมากขึ้น ผลที่ตามมาจึงทำให้เกิดคอพอกขึ้น

ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยพบได้บ่อยกว่าที่คิด หลายครั้งที่ผู้ป่วยไม่ได้รับการวินิจฉัย จึงไม่ได้รับการรักษาที่ถูกต้อง จากการศึกษาหนึ่งพบว่าผู้หญิงร้อยละ 10 จะเกิดภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยในระดับความรุนแรงที่แตกต่างกัน ในรายที่อาการรุนแรง อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น หัวใจวาย ภาวะซึมเศร้าขั้นรุนแรง และภาวะหมดสติ

สาเหตุที่ทำให้ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย

1. การอักเสบ
2. การผ่าตัด
3. น้ำแร่
4. ต่อมใต้สมอง

การอักเสบ

ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยโดยที่สาเหตุเกิดจากการอักเสบของต่อมไทรอยด์ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนทำให้เซลล์ส่วนใหญ่ของต่อมไทรอยด์ได้รับความเสียหาย เกิดการตายของเซลล์ และไม่สามารถสร้างไทรอยด์ฮอร์โมนได้พอเพียง

โรคของต่อมไทรอยด์ชนิดที่เป็นสาเหตุได้บ่อยที่สุด มีชื่อเรียกว่า โรคฮาชิโมโต (Hashimoto’s thyroiditis) ซึ่งเป็นโรคออโตอิมมูนชนิดหนึ่ง เกิดจากร่างกายสร้างแอนติบอดีต่อเนื้อเยื่อตัวเองโดยไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด

โรคฮาชิโมโต

โรคฮาชิโมโตเป็นโรคออโตอิมมูนของต่อมไทรอยด์ พบบ่อยในเพศหญิงอายุระหว่าง 30-50 ปี ประมาณร้อยละ 20-30 ของผู้ป่วยเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมน สาเหตุของโรคเกิดจากการอักเสบเรื้อรังมีการทำลายเซลล์ของต่อมไทรอยด์ พบมีเม็ดเลือดขาวชนิดลิมโฟซัยท์แทรกที่เนื้อเยื่อต่อมไทรอยด์ร่วมกับมีผังผืดเกิดขึ้น

ลักษณะของต่อมไทรอยด์จะเหมือนยางลบ และผิวของต่อมเป็นรอยหยัก บางรายต่อมไทรอยด์อาจไม่โตหรือมีขนาดเล็กก็ได้ เกิดการสร้างแอนติบอดีต่อต่อมไทรอยด์ขึ้น ซึ่งสามารถตรวจพบแอนติบอดีต่อ thyroglobulin และ peroxidase ได้ร้อยละ 70-80

การผ่าตัด

1. โรคของต่อมไทรอยด์หลายชนิดจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดรักษา อาจตัดออกทั้งหมดหรือตัดออกเพียงบางส่วน ก็มีโอกาสที่จะเกิดภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยได้ บางคนอาจไม่มีอาการจนผ่านไปเป็นเวลาหลายปี
2. การเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนภายหลังการผ่าตัดพบได้บ่อย โดยพบว่าการเกิดภายหลังการผ่าตัดนั้น ขึ้นอยู่กับชนิดของการผ่าตัดเนื้อเยื่อของต่อมไทรอยด์ ปริมาณต่อมไทรอยด์ที่เหลือหลังการผ่าตัด
3. ในการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกทั้งหมด มักจะเกิดอาการและอาการแสดงของภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนภายในหนึ่งเดือน
4. การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกบางส่วนในผู้ป่วยโรคคอพอกเป็นพิษ จะเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนประมาณร้อยละ 40-50 หลังผ่าตัด 10 ปี แต่โดยส่วนใหญ่มักพบภายใน 1 ปี หลังจากนั้นพบอุบัติการณ์สูงขึ้นร้อยละ 1-2 ทุกหนึ่งปี
5. การเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนขึ้นทันทีหลังผ่าตัด อาจไม่จำเป็นว่าผู้ป่วยรายนั้นจะเกิดขึ้นถาวรเสมอไป และพบว่าอาจกลับเป็นปกติเองได้ภายใน 6 เดือน
   6. การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกบางส่วนในผู้ป่วยก้อนที่ต่อมไทรอยด์ชนิดเป็นพิษ อัตราการเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนจะน้อยกว่าในผู้ป่วยโรคคอพอกเป็นพิษ ประมาณร้อยละ 15-20

น้ำแร่

เกิดจากการได้น้ำแร่ที่ใช้รักษาคอพอกเป็นพิษ ซึ่งน้ำแร่ซึ่งเป็นสารกัมมันตรังสี จะทำลายบางส่วนของต่อมไทรอยด์เพื่อป้องกันไม่ให้คอพอกโตขึ้น และยังป้องกันไม่ให้ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนมากเกินไป ภายหลังการรักษาด้วยน้ำแร่ 1-2 ปี เซลล์ของต่อมไทรอยด์ถูกทำลายไปเป็นจำนวนมาก จนกระทั่งผู้ป่วยเข้าสู่ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย

การเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนจากการรักษาด้วยน้ำแร่ ขึ้นอยู่กับปริมาณสารรังสีที่ได้รับ ในปีแรกเกิดขึ้นประมาณร้อยละ 10 และบางรายก็สามารถกลับสู่ภาวะปกติ หลังจากนั้นจะเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.5-2 ต่อปี

การรักษาด้วยน้ำแร่ในผู้ป่วยที่ไม่มีภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนเป็นพิษ แต่ให้เพื่อต้องการให้ก้อนยุบลง จะเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนสูงถึงร้อยละ 60-70 ภายใน 8 ปี หลังได้รับการรักษา และผู้ที่ตรวจพบแอนติบิดีชนิด TPO antibodies จะมีโอกาสเกิดเพิ่มขึ้น

การฉายรังสีบริเวณคอ

การฉายรังสีบริเวณคอในผู้ป่วยมะเร็งต่อมน้ำเหลืองทั้งชนิด Hodgkin หรือ non-Hodgkin ทำให้เกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนได้ประมาณร้อยละ 25-50 การเกิดขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาของรังสีที่ได้รับ รวมทั้งการใช้สารรังสีที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ

การฉายรังสีเพื่อใช้ในการรักษามะเร็งบริเวณศีรษะและคอ จะทำให้เกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนประมาณร้อยละ 15 หลังได้รับ 3 ปี ทั้งนี้สามารถลดอัตราการเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนได้โดยการป้องกันการได้รับรังสีบริเวณต่อมไทรอยด์

การฉายรังสีทั่วตัวก่อนการปลูกถ่ายไขกระดูกในผู้ป่วยมะเร็งเม็ดเลือดขาวหรือโรคไขกระดูกฝ่อ จะทำให้เกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนประมาณร้อยละ 25 และมักเกิดขึ้นภายใน 1 ปี และพบว่าครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยจะเป็นเพียงชั่วคราว หลังจากนั้นจะกลับเป็นปกติ

ต่อมใต้สมอง

เกิดจากความผิดปกติที่ต่อมใต้สมอง หลั่งฮอร์โมนกระตุ้นออกมาน้อยเกินไป ในกรณีที่ความผิดปกติที่ต่อมใต้สมอง เรียกว่า ภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนชนิดทุติยภูมิ ซึ่งเกิดจากการขาดฮอร์โมนกระตุ้นชนิด TSH ถือว่าพบได้น้อย มักพบในช่วงวัยเด็กหรืออายุระหว่าง 30-60 ปี

สมองส่วนฮัยโปธาลามัส

ความผิดปกติที่สมองส่วนฮัยโปธาลามัส เรียกว่าภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนชนิดตติยภูมิ ซึ่งเกิดจากการขาดฮอร์โมนกระตุ้นชนิด TRH

โปรตีนตัวรับไทรอยด์ฮอร์โมน

เป็นภาวะที่โปรตีนตัวรับ receptor ของไทรอยด์ฮอร์โมนไม่ตอบสนองต่อไทรอยด์ฮอร์โมน โดยอาจเกิดความผิดปกติที่ต่อมใต้สมอง หรือเนื้อเยื่อปลายทาง หรือทั้งสองตำแหน่งก็ได้ ผู้ป่วยมีภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมน

ไทรอยด์อักเสบหลังคลอด

ลักษณะคล้ายโรคฮาชิโมโต พบเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดลิมโฟซัยท์แทรกอยู่ในต่อมไทรอยด์ โดยที่ไม่มีผังผืดเกิดขึ้นดังที่เกิดในโรคฮาชิโมโต ในระยะแรกจะมีภาวะฮัยเปอร์ไทรอยด์ประมาณ 2-8 สัปดาห์ และเข้าสู่ภาวะฮัยโปไทรอยด์ นาน 2-8 สัปดาห์ก่อนกลับคืนสู่ปกติ

ไทรอยด์อักเสบจากซัยโตไคน์

พบได้ร้อยละ 5-20 ของผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิด B และ C รวมทั้งโรคมะเร็งต่างๆ ด้วย interferon-alpha และ interleukin?2 ตอนแรกจะเกิดภาวะฮัยเปอร์ไทรอยด์ ซึ่งจะเกิดขึ้นค่อนข้างเฉียบพลันและเป็นอยู่ประมาณ 2-8 สัปดาห์ หลังจากนั้นจะเข้าสู่ภาวะฮัยโปไทรอยด์และสามารถกลับคืนสู่ภาวะปกติภายหลังการหยุดการให้ยา

กระบวนการสังเคราะห์ไทรอยด์ฮอร์โมน

ความผิดปกติในกระบวนการสังเคราะห์ไทรอยด์ฮอร์โมนนั้นพบได้น้อยมาก ส่วนใหญ่ของผู้ป่วยพบมีความผิดปกติชนิด autosomal recessive trait อาจพบต่อมไทรอยด์โตตั้งแต่แรกเกิด หรือโตขึ้นภายหลังก็ได้ ร่วมกับมีภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมน โดยส่วนใหญ่ต่อมไทรอยด์มักจะโตแบบทั่วไป

ภาวะขาดไอโอดีน

พบได้ทั่วโลก โดยจะเกิดในบางพื้นที่ที่ขาดไอโอดีน โดยเฉพาะในแถบบริเวณภูเขา พบว่ามีความสัมพันธ์กับปริมาณของไอโอดีนที่มีในดินและแหล่งน้ำในพื้นที่นั้นๆ การตรวจปริมาณไอโอดีนในปัสสาวะซึ่งพบมีปริมาณน้อยจะช่วยในการวินิจฉัย สำหรับอุบัติการณ์และความรุนแรงของการเกิดโรคขึ้นอยู่กับปริมาณของการขาดไอโอดีน

ปัจจุบันพบภาวะนี้ลดลง เนื่องจากมีการให้เกลือไอโอดีนทดแทนในรูปต่างๆ เช่น ผสมในอาหาร ผสมในน้ำดื่ม หรือให้ในรูปของยาเม็ด สำหรับในประเทศไทยจากการสำรวจพบว่าไม่มีบริเวณที่ขาดไอโอดีนอีกแล้ว และพบว่าอุบัติการณ์ของโรคนี้ลดน้อยลง

ภาวะไอโอดีนเกิน

การเกิดภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนจากได้รับไอโอดีนเกิน เกิดจากการได้รับไอโอดีนปริมาณมากกว่า 500-1,000 ไมโครกรัมต่อวัน ซึ่งจะเป็นผลทำให้การสังเคราะห์ไทรอยด์ฮอร์โมนลดลง

ในคนที่ไม่มีความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ จะไม่เกิดโรคขึ้น เนื่องจากมีกลไกควบคุมอัตโนมัติในต่อมไทรอยด์ และควบคุมปริมาณของไอโอดีนให้เหมาะสม เป็นกลไกควบคุมทำให้ไม่เกิดความผิดปกติขึ้น
ส่วนผู้ที่มีความผิดปกติของต่อมไทรอยด์อยู่ก่อน เช่น ต่อมไทรอยด์อักเสบเรื้อรังชนิดออโตอิมมูน ต่อมไทรอยด์อักเสบเฉียบพลัน ต่อมไทรอยด์อักเสบหลังคลอด ผู้ที่ได้รับการรักษาโดยการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกบางส่วน หรือได้รับการรักษาด้วยน้ำแร่ กลไกการควบคุมเพื่อป้องกันการเกิดโรคจะเสียไปจึงทำให้เกิดโรคขึ้น

การได้รับไอโอดีนเกินขนาดอาจเกิดจากได้รับยาที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ เช่น ยาแก้ไอ ยาโรคหัวใจ amiodarone ยาทิงเจอร์ไอโอดีน เบตาดีน วิตามิน โปแตสเซียมไอโอไดด์ หรือสารรังสีทึบแสง

ขอบคุณ ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ, www.caremine.com

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

• อาการ ไทรอยด์ โรคไทรอยด์ (0)

Tags: Hashimoto's thyroiditis, Hypothyroidism, Thyroid