Incretin Hormones เป็นฮอร์โมนที่สร้างจากเซลล์เยื่อบุทางเดินอาหาร และมีผลต่อการหลั่งฮอร์โมนอินซูลินจากตับอ่อน ถูกนำมาใช้รักษาโรคเบาหวานมากขึ้นในปัจจุบัน อินคริตินฮอร์โมนเกิดขึ้นเมื่ออาหารผ่านลงไปในทางเดินอาหารส่วนต้น เช่น กระเพาะอาหาร และลำไส้เล็กส่วนดูโอดินัม เซลล์เยื่อบุทางเดินอาหารจะสร้างอินคริตินฮอร์โมนออกมาสู่กระแสเลือด ไปมีผลต่อเบต้าเซลล์ของตับอ่อน กระตุ้นให้ทำการสร้างฮอร์โมนอินซูลิน ในคนปกติพบว่าอินคริตินฮอร์โมนมีผลมากถึงร้อยละ 50-70 ที่จะกระตุ้นตับอ่อนให้สร้างฮอร์โมนอินซูลิน

บทบาทและหน้าที่ของอินคริตินฮอร์โมน

บทบาทและหน้าที่ของอินคริตินฮอร์โมนเป็นที่รู้กันมานานแล้ว นับตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ยี่สิบ ดร.ซันซ์ และ ดร.ลาแบร์ เป็นผู้ค้นพบอินคริตินฮอร์โมน และรายงานผลการศึกษาลงในวารสารการแพทย์ครั้งแรกในโลกเมื่อปี 1929 นำเสนอการค้นพบว่า อินคริตินฮอร์โมนเป็นสารที่กระตุ้นให้ตับอ่อนหลั่งอินซูลิน ในครั้งนั้นทั้งสองท่านค้นพบอินคริตินฮอร์โมนจากการสกัดลำไส้เล็กส่วนดูโอนัม ซึ่งเป็นสำไส้เล็กส่วนแรกสุดถัดจากกระเพาะอาหาร

อินคริตินฮอร์โมนเป็นฮอร์โมนที่สร้างจากเซลล์เยื่อบุทางเดินอาหารชนิด K-cells และ L-cells ร่างกายสร้างอินคริตินฮอร์โมน เมื่อมีอาหารเคลื่อนมาถึงกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น แล้วมีผลให้เซลล์ตับอ่อนหลั่งฮอร์โมนอินซูลิน ความสัมพันธ์ระหว่างเซลล์ตับอ่อนชนิดที่ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนอินซูลิน กับเซลล์ของเยื่อบุทางเดินอาหารที่สร้างอินคริตินฮอร์โมน เรียกว่า entero-insular axis นอกจากนี้ยังมีฤทธิ์ต่อสมองส่วนควบคุมการกินที่เป็นศูนย์กลางความรู้สึกหิว-อิ่มอีกด้วย

Incretin Effect

ที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งคือ กลไกทางสรีรวิทยาที่ควบคุมการสร้างและหลั่งอินคริตินฮอร์โมน รวมทั้งกลไกการออกฤทธิ์ของอินคริตินฮอร์โมน หรือที่เรียกว่า “incretin effect” ปัจจุบันพบว่า คนไข้โรคเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลิน หรือ type 2 diabetes ทุกรายจะมี incretin effect ลดลง หรือมีการตอบสนองต่อผลของฮอร์โมนอินคริตินลดน้อยลง จึงเป็นหลักการสำคัญที่นำมาใช้เป็นแนวทางการรักษาใหม่ในปัจจุบัน ซึ่งเท่าที่มีรายงานการศึกษาวิจัยในช่วงสองปีหลังมานี้ พบว่าผลการรักษาโรคเบาหวานดีขึ้นกว่าเดิมมาก อินคริตินฮอร์โมนชนิดที่สำคัญและนำมาพัฒนาเป็นยาเบาหวานรุ่นใหม่มีสองชนิด มีชื่อเรียกว่า GIP และ GLP-1

GIP (gastric inhibitory polypeptide) คืออะไร

GIP ถูกค้นพบในปี 1971 เป็นฮอร์โมนชนิดกรดอะมิโน 42 ตัวเรียงกัน สร้างจากเซลล์ชนิด K-cells ในเยื่อบุทางเดินอาหาร โดยสร้างมากที่ลำไส้ส่วนดูโอนินัมและเจจูนัม อาหารประเภทแป้งและน้ำตาล รวมทั้งอาหารไขมัน เป็นตัวกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมน GIP ที่สำคัญ ในคนปกติจะมีค่าครึ่งชีวิต 7 นาที สามารถพบตัวรับ (receptor) ของฮอร์โมน GIP ที่เซลล์ตับอ่อนเป็นจำนวนมาก ชื่อเต็มๆ ของ GIP คือ gastric inhibitory polypeptide

GLP-1 (glucagon-like peptide-1) คืออะไร

GLP-1 มีชื่อเต็มว่า glucagon-like peptide-1 ถูกค้นพบในปี 1982 เป็นโปรตีนที่สร้างจากกลูคากอนยีน glucagon gene โครงสร้างประกอบด้วยกรดอะมิโน 30/31 ตัวเรียงกัน สร้างจากเซลล์ชนิด L-cells ของลำไส้เล็กส่วนไอเลียมและลำไส้ใหญ่ส่วนต้น พบตัวรับ (receptor) ของฮอร์โมน GLP-1 ที่เซลล์ตับอ่อน สมอง หัวใจ ไต และทางเดินอาหาร GLP-1 เป็นสายเปปไทด์ที่ประกอบด้วยกรดอะมิโน 30/31 ตัว โดยสร้างและหลั่งออกมาจากเซลล์ชนิด enteroendocrine L cells เซลล์ดังกล่าวพบได้เป็นส่วนใหญ่ที่ ลำไส้เล็กส่วนปลาย และลำไส้ใหญ่ พบได้ประปรายที่ลำไส้เล็กส่วนต้น

กลไกการออกฤทธิ์ลดการหลั่งฮอร์โมนกลูคากอน จะเกิดขึ้นในภาวะที่น้ำตาลในเลือดปกติ หรือระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติเท่านั้น และจะไม่เกิดขึ้นในภาวะระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ นอกจากนี้ ยังพบว่า GLP-1 มีผลต่อเบต้าเซลล์ในตับอ่ออน ทำให้มีการแบ่งตัวมากขึ้น อายุของเบต้าเซลล์ยาวนานขึ้นอีกด้วย GLP-1 มีผลทำให้อาหารผ่านลำไส้ช้าลง เป็นการลดระดับน้ำตาลภายหลังมื้ออาหาร

การรักษาโรคเบาหวานชนิด incretin-based therapies

เป็นแนวทางใหม่สำหรับการรักษาผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินสุลิน โดยใช้ยาที่ออกฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของฮอร์โมนอินคริติน และใช้ยาที่ออกฤทธิ์เหมือนฮอร์โมนอินคริติน

1. ยาออกฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของอินคริตินฮอร์โมน เรียกว่า Incretin Enhancers ยาในกลุ่ม Incretin enhancers ออกฤทธิ์โดยการยับยั้งเอ็นซัยม์ DPP-4 ซึ่งเป็นเอ็นซัยม์ย่อยสลาย GLP-1 ทำให้ระดับของ GLP-1 เพิ่มขึ้น และเสริมฤทธิ์ของ incretin hormones
   • Vildagliptin เป็นยาที่ผลิตโดยบริษัท Novartis ? Vildagliptin (เดิมเรียกว่า LAF237) เป็นยาที่ออกฤทธิ์เพิ่มระดับ GLP-1 อาจใช้เป็นยาตัวเดียว monotherapy หรือใช้ร่วมกับยาเบาหวานชนิดอื่น ๆ
   • MK 431 เป็นยาที่ผลิตโดยบริษัท Merck ? MK 431 เป็นยาชนิดรับประทาน ออกฤทธิ์เพิ่มการหลั่งอินสุลิน และลดระดับของกลูคากอน นอกจากนี้จากการศึกษาพบว่าสามารถลดระดับฮีโมโกลบิน A1C อย่างมีนัยสำคัญ
2. ยาที่ออกฤทธิ์เหมือน GLP-1 เรียกว่า GLP-1 Analogues ได้แก่
   • Exenatide (Amylin/Lilly) ? เป็นยาฉีดวันละสองครั้ง ได้รับอนุมัติจาก FDA เมื่อเดือนเมษายน 2005 Exenatide เป็นสารสังเคราะห์จาก exendin-4 ซึ่งเป็นฮอร์โมนในน้ำลายของกิ้งก่าชนิด Gila monster ซึ่งเป็นกิ้งก่าพื้นเมืองในอเมริกาตอนใต้ มีสมบัติทางเคมีคล้ายคลึงกับ human GLP-1
   • Liraglutide (Novo Nordisk) ? เป็นยาฉีดวันละครั้ง ออกฤทธิ์ลดระดับของกลูคากอน และเพิ่มปริมาณของเบต้าเซลล์ในตับอ่อน เชื่อว่าอาจมีคุณสมบัติทำให้เบต้าเซลล์เกิด regeneration ได้อีกด้วย
   • DAC:GLP-1 (ConjuChem) ? เป็น GLP-1 analogue ลดระดับกลูโคสในเลือดได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทั้งวัน รวมทั้งระดับน้ำตาลตอนเช้าหลังอดอาหาร เป็นยาที่ออกฤทธิ์นาน มีความปลอดภัยสูง และไม่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาทางอิมมูน

ที่มา : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ, www.caremine.com

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

• Insulin Receptor (0)
• ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ในผู้เป็นเบาหวาน (Hypoglycemia) (0)
• มหัศจรรย์สมุนไพรไทย ต้านโรคคนเมืองอยู่หมัด (0)
• ใช้ชีวิตแบบไหน โรคไต ถามหา (0)
• 5 โรคร้าย ที่คุณผู้ชายควรระวัง (0)

Tags: Incretin Hormones, โรคเบาหวาน